Dr.Sanghprakash Dudde

सम्राट अशोक (शासनकाल अंदाजे इ.स.पू. २६८–२३२) हे मौर्य राजवंशातील तिसरे सम्राट होते आणि भारतीय इतिहासातील सर्वात प्रभावशाली शासकांपैकी एक मानले जातात. त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा वळणा बिंदू म्हणजे कलिंग युद्धानंतर झालेला त्यांचा आंतरिक बदल – एका महत्त्वाकांक्षी विजेत्याकडून करुणामय शासकापर्यंतचा प्रवास, ज्यामुळे त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला आणि "धर्मविजय" (नैतिक विजय) या संकल्पनेचा पुरस्कार केला. 👑 आरंभिक जीवन आणि राज्यारोहण अशोक हे सम्राट बिंदुसार आणि राणी धर्मा यांचे पुत्र होते. बालपणापासूनच ते जिज्ञासू, शूर आणि महत्त्वाकांक्षी होते, त्यामुळे त्यांचे वडील त्यांना शिकारीला सोबत नेत असत. मात्र, त्यांचा मोठा भाऊ सुशीम याचा त्यांच्याबद्दल तिरस्काराचा भाव होता. अशोकांनी लहान वयातच लष्करी आणि प्रशासकीय कौशल्य दाखवले. त्यांनी तक्षशिला येथील बंडाचे यशस्वीपणे दमन केले, तर दुसऱ्या एका बंडात अपयश आले. या गुणांमुळे त्यांना अवंती प्रांताचा राज्यपाल म्हणून नियुक्त करण्यात आले. राज्यारोहणाच्या बाबतीत ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये मतभेद आहेत. बौद्ध परंपरेनुसार (महावंश, दीपवंश), अशोकांनी सिंहा...

वेरूळ लेणी (एलोरा लेणी) ही प्राचीन भारतीय शिल्पकला आणि स्थापत्यकलेचा एक अद्वितीय नमुना आहे. महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यात, सातमाळा पर्वतरांगेतील डोंगरकड्यांमध्ये ही लेणी कोरलेली आहेत . ही लेणी केवळ कलात्मक उत्कृष्टतेसाठीच नव्हे, तर बौद्ध, हिंदू आणि जैन या तीन धर्मांच्या सहअस्तित्वामुळे धार्मिक सहिष्णुतेचे प्रतीक मानली जाते . 📜 ऐतिहासिक कालखंड वेरूळ लेण्यांची निर्मिती साधारणतः इ.स. ६व्या ते १०व्या शतकादरम्यान झाली . या काळात राष्ट्रकूट, चालुक्य आणि कलचुरी यांसारख्या राजवंशांनी या लेण्यांच्या निर्मितीत मोलाचे योगदान दिले . विशेषतः राष्ट्रकूट राजवंशाच्या काळात या लेण्यांचा मोठ्या प्रमाणात विकास झाला . 🏛️ लेण्यांची रचना आणि वर्गीकरण वेरूळ येथे एकूण ३४ लेण्या आहेत, ज्या तीन धर्मांमध्ये विभागल्या आहेत : · बौद्ध लेण्या (१ ते १२): या लेण्या इ.स. ६व्या ते ७व्या शतकातील असून, बहुतांश 'विहार' (भिक्षूंचे निवासस्थान) स्वरूपाच्या आहेत . यामध्ये लेणी क्रमांक १० (विश्वकर्मा/सुतार की झोपडी) ही चैत्यगृह (प्रार्थनास्थळ) आहे . · हिंदू लेण्या (१३ ते २९): या लेण्या इ.स. ७व्...

अजिंठा लेण्यातील चित्रकला ही प्राचीन भारतीय कलेचा एक अप्रतिम आणि जागतिक स्तरावर महत्त्वाचा ठेवा आहे. ही चित्रे केवळ धार्मिक चित्रे नसून, तत्कालीन समाजजीवनाचे, संस्कृतीचे आणि कलात्मक परंपरेचे दर्शन घडवणारा दुर्मीळ ऐतिहासिक दस्तऐवज आहेत. पुढे या चित्रकलेची सविस्तर माहिती दिली आहे: 📜 ऐतिहासिक कालखंड आणि टप्पे अजिंठा लेण्यांतील चित्रे दोन प्रमुख कालखंडांत तयार झाली आहेत : · प्रारंभिक टप्पा (इ.स.पू. दुसरे शतक ते इ.स. पहिले शतक): या काळातील चित्रे लेणी क्रमांक ९ आणि १० मध्ये एक आढळतात. या चित्रांमधील आकृत्या काहीशा जड आणि कमी गतिमान आहेत . · उत्तरार्ध टप्पावेरूळ लेणी (एलोरा लेणी) ही प्राचीन भारतीय शिल्पकला आणि स्थापत्यकलेचा एक अद्वितीय नमुना आहे. महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यात, सातमाळा पर्वतरांगेतील डोंगरकड्यांमध्ये ही लेणी कोरलेली आहेत . ही लेणी केवळ कलात्मक उत्कृष्टतेसाठीच नव्हे, तर बौद्ध, हिंदू आणि जैन या तीन धर्मांच्या सहअस्तित्वामुळे धार्मिक सहिष्णुतेचे प्रतीक मानली जाते . 📜 ऐतिहासिक कालखंड वेरूळ लेण्यांची निर्मिती साधारणतः इ.स. ६व्या ते १०व्या शतकादरम्यान झाली ...

संशोधनाचे प्रकार वर्गीकरणाच्या आधारावर बदलतात, परंतु त्यामागील मूलतत्त्व एकच असते: ती एक पद्धतशीर, वस्तुनिष्ठ आणि पुनरावृत्तीय पद्धत आहे ज्याद्वारे विश्वसनीय ज्ञान मिळवले जाते किंवा समस्या सोडवल्या जातात. संशोधनाचे विविध प्रकार संशोधनाचे वर्गीकरण कोणत्याही एका मानकानुसार केले जात नाही, सामान्यतः खालील आयामांनुसार विभागले जाते: १. उद्दिष्टानुसार: मूलभूत संशोधन वि. अनुप्रयुक्त संशोधन · मूलभूत संशोधन: सिद्धांताचा विस्तार किंवा सुधारणा हे उद्दिष्ट असते, दीर्घकालीन, विशिष्ट व्यावहारिक समस्येचे निराकरण करण्यासाठी नाही . · अनुप्रयुक्त संशोधन: तात्काळ व्यावहारिक समस्येचे निराकरण करण्यासाठी, जसे औषध विकास, शैक्षणिक हस्तक्षेप . २. पद्धतीनुसार: वर्णनात्मक संशोधन वि. विश्लेषणात्मक संशोधन · वर्णनात्मक संशोधन: सध्याच्या स्थितीचे वर्णन करणे, "काय आहे" हे सांगणे . · विश्लेषणात्मक संशोधन: विद्यमान माहिती व तथ्यांचे विश्लेषण करून गंभीर मूल्यांकन करणे . ३. डेटा स्वरूपानुसार: गुणात्मक संशोधन वि. संख्यात्मक संशोधन · गुणात्मक संशोधन: सखोल मजकुर डेटा संकलित करणे, अर्थ समजून घेणे व स्पष्टीकरण देणे ह...

पत्रकारिता पर 100 वस्तुनिष्ठ प्रश्न (उत्तर सहित) भाग 1: पत्रकारिता का इतिहास (प्रश्न 1-20) 1. भारत में पहला समाचार पत्र 'हिक्की गजट' कब प्रकाशित हुआ? क) 1776 ख) 1780 ग) 1785 घ) 1790 उत्तर: ख) 1780 2. 'हिक्की गजट' के संस्थापक कौन थे? क) जेम्स ऑगस्टस हिक्की ख) राजा राममोहन राय ग) ईश्वरचंद्र विद्यासागर घ) बाल गंगाधर तिलक उत्तर: क) जेम्स ऑगस्टस हिक्की 3. भारत में पहला हिंदी समाचार पत्र कौन सा था? क) उदंत मार्तंड ख) समाचार सुधावर्षण ग) बनारस अखबार घ) हिंदी प्रचारक उत्तर: क) उदंत मार्तंड (1826) 4. 'उदंत मार्तंड' के संस्थापक कौन थे? क) पंडित जुगल किशोर शुक्ल ख) भारतेंदु हरिश्चंद्र ग) महावीर प्रसाद द्विवेदी घ) प्रताप नारायण मिश्र उत्तर: क) पंडित जुगल किशोर शुक्ल 5. 'केशरी' समाचार पत्र के संस्थापक कौन थे? क) महात्मा गांधी ख) बाल गंगाधर तिलक ग) गोपाल कृष्ण गोखले घ) लाला लाजपत राय उत्तर: ख) बाल गंगाधर तिलक 6. 'मराठा' समाचार पत्र किसने शुरू किया? क) बाल गंगाधर तिलक ख) ज्योतिबा फुले ग) महात्मा गांधी घ) गोपाल कृष्ण गोखले उत्तर: क) बाल गंगाधर तिलक 7. 'हरिजन...

पत्रकारिता पर 50 वस्तुनिष्ठ प्रश्न (उत्तर सहित) सामान्य ज्ञान एवं इतिहास 1. भारत में पहला समाचार पत्र कौन सा था? क) बंगाल गजट ख) हिक्की गजट ग) समाचार दर्पण घ) अमृत बाजार पत्रिका उत्तर: ख) हिक्की गजट (1780, जेम्स ऑगस्टस हिक्की) 2. 'बंगाल गजट' के संस्थापक कौन थे? क) जेम्स हिक्की ख) राजा राममोहन राय ग) ईश्वरचंद्र विद्यासागर घ) बाल गंगाधर तिलक उत्तर: क) जेम्स हिक्की 3. भारत में पहला हिंदी समाचार पत्र कौन सा था? क) उदंत मार्तंड ख) समाचार सुधावर्षण ग) बनारस अखबार घ) हिंदी प्रचारक उत्तर: क) उदंत मार्तंड (1826, पंडित जुगल किशोर शुक्ल) 4. 'केशरी' समाचार पत्र के संस्थापक कौन थे? क) महात्मा गांधी ख) बाल गंगाधर तिलक ग) गोपाल कृष्ण गोखले घ) लाला लाजपत राय उत्तर: ख) बाल गंगाधर तिलक 5. 'हरिजन' पत्रिका किसने शुरू की थी? क) जवाहरलाल नेहरू ख) महात्मा गांधी ग) सुभाष चंद्र बोस घ) डॉ. भीमराव अंबेडकर उत्तर: ख) महात्मा गांधी 6. 'यंग इंडिया' का प्रकाशन किसने किया? क) महात्मा गांधी ख) बाल गंगाधर तिलक ग) एनी बेसेंट घ) दादाभाई नौरोजी उत्तर: क) महात्मा गांधी 7. 'इंडियन ओपिनियन...